$ cat /usr/share/sciaga
Ściąga administratora
Komplet poleceń + szablony plików konfiguracyjnych Ubuntu Server. Wszystko można skopiować jednym kliknięciem.
Polecenia
Pliki i katalogi
$ ls -la
Lista plików wraz z ukrytymi i uprawnieniami
$ ls -lhSr
Sortowanie po rozmiarze, rosnąco, ludzkie jednostki
$ tree -L 2
Drzewo katalogów do 2 poziomów
$ stat plik
Szczegółowe metadane pliku
$ file plik
Rozpoznanie typu pliku
$ find / -name '*.conf' 2>/dev/null
Wyszukiwanie po nazwie
$ find . -mtime -1
Pliki zmodyfikowane w ostatnich 24h
$ find . -size +100M
Pliki większe niż 100 MB
$ grep -RIn 'wzorzec' /etc
Rekurencyjny grep z numerami linii
$ tar -czvf arch.tgz katalog/
Spakuj katalog do tar.gz
$ tar -xzvf arch.tgz
Rozpakuj tar.gz
$ rsync -avz --delete src/ user@host:/dst/
Synchronizacja przez SSH
Uprawnienia i właściciel
$ chmod 755 plik
rwx właściciel, r-x grupa i inni
$ chmod -R 644 katalog/
Rekurencyjnie odebrać x z plików
$ chmod u+s plik
Ustaw SUID
$ chmod g+s katalog/
SGID — nowe pliki dziedziczą grupę
$ chmod +t katalog/
Sticky bit (np. /tmp)
$ chown user:group plik
Zmiana właściciela i grupy
$ umask 022
Maska domyślnych uprawnień (755 dla katalogów, 644 dla plików)
$ getfacl plik
Listing ACL
$ setfacl -m u:jan:rwx plik
Ustaw ACL dla użytkownika
Użytkownicy i grupy
$ useradd -m -s /bin/bash jan
Konto z katalogiem domowym i powłoką bash
$ passwd jan
Zmiana hasła
$ usermod -aG sudo jan
Dodaj do grupy sudo (zachowaj inne)
$ userdel -r jan
Usuń konto wraz z katalogiem domowym
$ groupadd devs
Nowa grupa
$ id jan
UID/GID/grupy
$ getent passwd jan
Wpis z bazy nazw (passwd/shadow/ldap)
$ chage -l jan
Polityka starzenia hasła
Procesy i zasoby
$ ps auxf
Pełna lista procesów w formie drzewa
$ top
Interaktywny monitor procesów
$ htop
Lepszy top (apt install htop)
$ kill -9 PID
SIGKILL — wymuś zakończenie
$ pkill -f wzorzec
Zabij procesy pasujące do nazwy
$ nice -n 10 polecenie
Uruchom z niższym priorytetem
$ renice 5 -p PID
Zmień priorytet działającego procesu
$ free -h
Pamięć RAM i swap
$ uptime
Load average i czas pracy
$ vmstat 1 5
Statystyki systemu co sekundę x5
$ iostat -xz 1
Statystyki I/O dysków
Systemd
$ systemctl status nazwa
Status usługi + ostatnie logi
$ systemctl enable --now nazwa
Włącz na starcie i uruchom teraz
$ systemctl disable --now nazwa
Wyłącz i zatrzymaj
$ systemctl restart nazwa
Restart usługi
$ systemctl reload nazwa
Przeładuj konfigurację bez restartu
$ systemctl list-units --type=service
Lista załadowanych usług
$ journalctl -u nazwa -e
Logi konkretnej usługi, na końcu
$ journalctl -f
Logi w czasie rzeczywistym (follow)
$ journalctl --since '1 hour ago'
Logi z ostatniej godziny
$ systemctl daemon-reload
Przeładuj definicje jednostek systemd
Sieć
$ ip a
Adresy interfejsów
$ ip r
Tablica routingu
$ ip link set eth0 up
Włącz interfejs
$ ss -tulpn
Sockety TCP/UDP z procesami i portami
$ ping -c 4 8.8.8.8
4 pakiety ICMP
$ traceroute domena.pl
Trasa pakietów
$ dig domena.pl ANY +short
Zapytanie DNS skrócone
$ dig -x 1.1.1.1
Reverse DNS
$ curl -I https://host
Same nagłówki HTTP
$ nc -zv host 443
Test otwartości portu
$ tcpdump -i eth0 port 80
Sniff pakietów na porcie 80
$ netplan apply
Zastosuj konfigurację netplan
Pakiety APT
$ apt update && apt upgrade -y
Aktualizacja indeksów i pakietów
$ apt full-upgrade
Aktualizacja z możliwością usuwania pakietów
$ apt install nginx -y
Instalacja pakietu
$ apt remove nginx
Odinstalowanie (zachowuje konfigurację)
$ apt purge nginx
Pełne usunięcie wraz z konfiguracją
$ apt autoremove
Usuwa osierocone zależności
$ apt search nazwa
Szukaj pakietu
$ apt show nginx
Szczegóły pakietu
$ dpkg -l | grep nazwa
Lista zainstalowanych
$ dpkg -L nazwa
Pliki dostarczone przez pakiet
$ add-apt-repository ppa:nazwa
Dodaj PPA
Dyski i pliki systemowe
$ df -h
Wolne miejsce na zamontowanych FS
$ du -sh */
Rozmiar katalogów
$ lsblk -f
Drzewo urządzeń + system plików
$ blkid
UUID urządzeń blokowych
$ mount /dev/sdb1 /mnt/data
Tymczasowy montaż
$ umount /mnt/data
Odmontowanie
$ mkfs.ext4 /dev/sdb1
Format ext4
$ fsck -y /dev/sdb1
Naprawa systemu plików
$ fdisk -l
Tablica partycji
$ parted /dev/sdb mklabel gpt
Nowy nagłówek GPT
SSH
$ ssh-keygen -t ed25519 -C 'jan@laptop'
Nowoczesny klucz Ed25519
$ ssh-copy-id user@host
Wgranie klucza publicznego
$ ssh -p 2222 user@host
Połączenie na innym porcie
$ ssh -L 8080:localhost:80 user@host
Tunel lokalny
$ ssh -D 1080 user@host
SOCKS proxy
$ scp plik user@host:/tmp/
Kopiowanie po SSH
$ sftp user@host
Interaktywny transfer plików
Firewall (UFW / nft)
$ ufw enable
Włącz firewall
$ ufw default deny incoming
Blokuj cały ruch przychodzący domyślnie
$ ufw default allow outgoing
Pozwól na ruch wychodzący
$ ufw allow 22/tcp
Otwórz SSH
$ ufw allow from 10.0.0.0/24 to any port 3306
Reguła z podsiecią
$ ufw status numbered
Numerowana lista reguł
$ nft list ruleset
Wszystkie reguły nftables
Netplan (Ubuntu 24.04+)
$ ls -l /etc/netplan/
Pliki YAML (instalator 24.04 tworzy 50-cloud-init.yaml)
$ sudo chmod 600 /etc/netplan/*.yaml
Wymagane uprawnienia — inaczej ostrzeżenie 'too open'
$ sudo netplan generate
Walidacja składni YAML bez stosowania zmian
$ sudo netplan try --timeout 60
Test z automatycznym cofnięciem po 60 s (bezpieczne przez SSH)
$ sudo netplan apply
Zatwierdzenie i zastosowanie konfiguracji
$ sudo netplan status --all
Stan interfejsów, adresy, trasy i DNS (od 23.10)
$ sudo netplan get ethernets.enp0s3
Odczyt fragmentu konfiguracji
$ sudo netplan set ethernets.enp0s3.dhcp4=true
Zmiana klucza bez ręcznej edycji pliku
$ sudo netplan --debug apply
Szczegółowe komunikaty przy problemach
$ cat /run/systemd/network/10-netplan-*.network
Wygenerowane pliki dla systemd-networkd
$ networkctl status enp0s3
Status interfejsu wg systemd-networkd
$ resolvectl status
Faktyczne serwery DNS (resolv.conf to stub 127.0.0.53)
$ echo 'network: {config: disabled}' | sudo tee /etc/cloud/cloud.cfg.d/99-disable-network-config.cfg
Wyłącz nadpisywanie sieci przez cloud-init
Diagnostyka sieci (iproute2)
$ ip -br -c a
Skrócony, kolorowy status wszystkich kart
$ ip -br link
Stan łącza (UP/DOWN) i adresy MAC
$ sudo ip link set enp0s8 up / down
Włączenie / wyłączenie jednej karty
$ sudo ip a add 192.168.10.5/24 dev enp0s8
Tymczasowy adres (znika po restarcie)
$ sudo ip a flush dev enp0s8
Usuń wszystkie adresy z karty
$ ip r get 8.8.8.8
Którą trasą i kartą pójdzie pakiet
$ ip -s link show enp0s3
Statystyki RX/TX, błędy, dropy
$ ip neigh
Tablica ARP sąsiadów
$ ethtool enp0s3
Prędkość, duplex, wykrycie kabla (Link detected)
$ ss -tulpn
Nasłuchujące porty i procesy
$ tracepath -n 8.8.8.8
Trasa pakietów bez uprawnień roota
DHCP — Kea (zalecany od 24.04)
$ sudo apt install kea-dhcp4-server -y
Następca isc-dhcp-server (ISC zakończyło jego rozwój)
$ sudo kea-dhcp4 -t /etc/kea/kea-dhcp4.conf
Test składni konfiguracji JSON
$ sudo systemctl restart kea-dhcp4-server
Restart usługi
$ sudo journalctl -u kea-dhcp4-server -f
Logi na żywo
$ cat /var/lib/kea/kea-leases4.csv
Aktualne dzierżawy
Pliki konfiguracyjne
/etc/kea/kea-dhcp4.conf
Kea DHCPv4 (Ubuntu 24.04+) — podsieć LAN z pulą, bramą i DNS.
{
"Dhcp4": {
"interfaces-config": { "interfaces": [ "enp0s8" ] },
"lease-database": { "type": "memfile", "persist": true, "name": "/var/lib/kea/kea-leases4.csv" },
"valid-lifetime": 3600,
"subnet4": [
{
"id": 1,
"subnet": "192.168.50.0/24",
"pools": [ { "pool": "192.168.50.100 - 192.168.50.200" } ],
"option-data": [
{ "name": "routers", "data": "192.168.50.1" },
{ "name": "domain-name-servers", "data": "1.1.1.1, 8.8.8.8" }
],
"reservations": [
{ "hw-address": "08:00:27:aa:bb:cc", "ip-address": "192.168.50.10" }
]
}
]
}
}/etc/netplan/50-cloud-init.yaml
Ubuntu Server 24.04+: statyczny IP (routes zamiast gateway4, plik chmod 600).
network:
version: 2
renderer: networkd
ethernets:
enp0s3:
dhcp4: false
addresses: [192.168.1.10/24]
routes:
- to: default
via: 192.168.1.1
nameservers:
addresses: [1.1.1.1, 8.8.8.8]
search: [lan.local]/etc/ssh/sshd_config
Zahartowana konfiguracja serwera SSH (klucze + brak roota).
Port 22 PermitRootLogin no PasswordAuthentication no PubkeyAuthentication yes AuthorizedKeysFile .ssh/authorized_keys ChallengeResponseAuthentication no UsePAM yes X11Forwarding no ClientAliveInterval 300 ClientAliveCountMax 2 AllowUsers admin deploy MaxAuthTries 3 LoginGraceTime 30
/etc/dhcp/dhcpd.conf
Serwer DHCP (isc-dhcp-server) — pula + rezerwacja.
option domain-name "lan.local";
option domain-name-servers 1.1.1.1, 8.8.8.8;
default-lease-time 600;
max-lease-time 7200;
authoritative;
subnet 192.168.10.0 netmask 255.255.255.0 {
range 192.168.10.100 192.168.10.200;
option routers 192.168.10.1;
option broadcast-address 192.168.10.255;
}
host drukarka {
hardware ethernet 08:00:27:aa:bb:cc;
fixed-address 192.168.10.50;
}/etc/bind/named.conf.local
BIND9 — definicja strefy forward i reverse.
zone "lan.local" {
type master;
file "/etc/bind/zones/db.lan.local";
};
zone "10.168.192.in-addr.arpa" {
type master;
file "/etc/bind/zones/db.192.168.10";
};/etc/bind/zones/db.lan.local
Plik strefy DNS z rekordami SOA, NS, A i CNAME.
$TTL 604800
@ IN SOA ns1.lan.local. admin.lan.local. (
2025052001 ; Serial (YYYYMMDDxx)
604800 ; Refresh
86400 ; Retry
2419200 ; Expire
604800 ) ; Negative TTL
;
@ IN NS ns1.lan.local.
ns1 IN A 192.168.10.2
server1 IN A 192.168.10.10
www IN CNAME server1
mail IN A 192.168.10.20
@ IN MX 10 mail.lan.local./etc/apache2/sites-available/site.conf
Apache 2 — Virtual Host z logami i katalogiem.
<VirtualHost *:80>
ServerName example.lan
ServerAlias www.example.lan
DocumentRoot /var/www/example
<Directory /var/www/example>
Options Indexes FollowSymLinks
AllowOverride All
Require all granted
</Directory>
ErrorLog ${APACHE_LOG_DIR}/example_error.log
CustomLog ${APACHE_LOG_DIR}/example_access.log combined
</VirtualHost>/etc/nginx/sites-available/site.conf
Nginx — server block z gzip i przekierowaniem na HTTPS.
server {
listen 80;
server_name example.lan www.example.lan;
return 301 https://$host$request_uri;
}
server {
listen 443 ssl http2;
server_name example.lan;
root /var/www/example;
index index.html;
ssl_certificate /etc/letsencrypt/live/example.lan/fullchain.pem;
ssl_certificate_key /etc/letsencrypt/live/example.lan/privkey.pem;
gzip on;
gzip_types text/plain text/css application/javascript application/json;
location / {
try_files $uri $uri/ =404;
}
access_log /var/log/nginx/example.access.log;
error_log /var/log/nginx/example.error.log;
}/etc/samba/smb.conf
Samba — udział sieciowy z autoryzacją użytkownika.
[global] workgroup = WORKGROUP server string = %h Ubuntu Samba security = user map to guest = bad user dns proxy = no log file = /var/log/samba/log.%m max log size = 1000 [homes] comment = Katalogi domowe browseable = no read only = no valid users = %S [dane] path = /srv/samba/dane browseable = yes writable = yes valid users = @sambashare create mask = 0660 directory mask = 0770
/etc/fstab
Trwałe montowania — root, swap, dodatkowy dysk.
# <FS> <mountpoint> <type> <options> <dump> <pass> UUID=11111111-2222-3333-4444-555555555555 / ext4 defaults,errors=remount-ro 0 1 UUID=66666666-7777-8888-9999-aaaaaaaaaaaa none swap sw 0 0 UUID=bbbbbbbb-cccc-dddd-eeee-ffffffffffff /data ext4 defaults,noatime 0 2 //192.168.1.5/share /mnt/share cifs credentials=/etc/smb-cred,_netdev 0 0
/etc/crontab
Cron systemowy — kolumny: min godz dzień mies dzień_tyg user polecenie.
# m h dom mon dow user command 17 * * * * root cd / && run-parts --report /etc/cron.hourly 25 6 * * * root test -x /usr/sbin/anacron || ( cd / && run-parts --report /etc/cron.daily ) 47 6 * * 7 root test -x /usr/sbin/anacron || ( cd / && run-parts --report /etc/cron.weekly ) 0 3 * * * root /usr/local/bin/backup.sh >> /var/log/backup.log 2>&1 */5 * * * * www-data /usr/local/bin/cache-refresh.sh
/etc/sudoers.d/admins
Reguły sudo — używaj visudo do edycji!
# Grupa admins ma pełne sudo bez hasła %admins ALL=(ALL:ALL) NOPASSWD: ALL # Konkretny użytkownik tylko do restartu nginx deploy ALL=(root) NOPASSWD: /bin/systemctl restart nginx, /bin/systemctl reload nginx
/etc/systemd/system/myapp.service
Własna usługa systemd — Node.js na portach 3000.
[Unit] Description=My Node.js App After=network.target [Service] Type=simple User=app WorkingDirectory=/opt/myapp EnvironmentFile=/etc/myapp.env ExecStart=/usr/bin/node /opt/myapp/server.js Restart=on-failure RestartSec=5 [Install] WantedBy=multi-user.target
/etc/fail2ban/jail.local
Fail2ban — ochrona SSH przed brute-force.
[DEFAULT] bantime = 1h findtime = 10m maxretry = 5 backend = systemd [sshd] enabled = true port = 22 filter = sshd logpath = %(sshd_log)s maxretry = 3
/etc/logrotate.d/myapp
Rotacja logów aplikacji.
/var/log/myapp/*.log {
daily
rotate 14
missingok
notifempty
compress
delaycompress
create 0640 app app
sharedscripts
postrotate
systemctl reload myapp >/dev/null 2>&1 || true
endscript
}/etc/resolv.conf (systemd-resolved)
Stub resolverka — w Ubuntu generowany automatycznie.
nameserver 127.0.0.53 options edns0 trust-ad search lan.local